कोल्हापूर : ज्येष्ठ शिक्षणसम्राट, माजी राज्यपाल आणि पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील उर्फ ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील यांचे आज मंगळवारी कोल्हापुरात वृद्धापकाळाने निधन झाले. त्यांनी वयाच्या 90 व्या वर्षी अखेरचा श्वास घेतला.
काँग्रेसचे आमदार सतेज उर्फ बंटी पाटील यांचे ते वडील होते. त्यांच्या निधनाने शिक्षण, आरोग्य, क्रीडा आणि राजकीय क्षेत्रात शोककळा पसरली आहे.
ग्रामीण भागातून जागतिक शिक्षणापर्यंतचा प्रवास
22 ऑक्टोबर 1935 रोजी कोल्हापूर जिल्ह्यातील अंबाप या छोट्या शेतीप्रधान गावात त्यांचा जन्म झाला. साध्या बहुजन कुटुंबातून आले पाटील यांनी स्वतःच्या कर्तृत्वाने ओळख निर्माण केली.
ग्रामीण विद्यार्थ्यांना जागतिक दर्जाचे शिक्षण मिळावे हा ध्यास घेऊन त्यांनी 1983 मध्ये नवी मुंबईत ‘रामराव आदिक इन्स्टिट्यूट ऑफ तंत्रज्ञान’ या पहिल्या अभियांत्रिकी महाविद्यालयाची स्थापना केली.
आज त्यांच्या डी. वाय. पाटील ग्रुप अंतर्गत कोल्हापूर, मुंबई, पुणे येथे 3 डीम्ड विद्यापीठे, 6 खाजगी विद्यापीठे आणि 180 हून अधिक संस्था आहेत. अभियांत्रिकी, वैद्यकीय, फार्मसी, मॅनेजमेंट, आर्किटेक्चर आणि कृषी अशा विविध शाखांमधून लाखो विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत.
राजकीय आणि राज्यपालपदाचा प्रवास
डॉ. पाटील यांनी 1957 ते 1962 दरम्यान कोल्हापूर महानगरपालिकेचे महापौरपद भूषविले. 1967 आणि 1972 मध्ये पन्हाळा मतदारसंघातून आमदार म्हणून विधानसभेत काम केले.
केंद्र सरकारने त्यांच्या कार्याची दखल घेऊन त्यांना त्रिपुराचे राज्यपाल 2009-2013 आणि बिहारचे राज्यपाल 2013-2014 म्हणून नियुक्ती दिली. त्यांनी पश्चिम बंगालच्या राज्यपालपदाचा अतिरिक्त कार्यभारही सांभाळला.
आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातील योगदान
शिक्षणासोबतच त्यांनी आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातही मोलाचे योगदान दिले. नवी मुंबईतील डी. वाय. पाटील स्टेडियम हे त्यांच्या दूरदृष्टीचे प्रतीक आहे. येथे अनेक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट आणि आयपीएल सामने झाले आहेत. गरिबांसाठी चॅरिटेबल हॉस्पिटल्स आणि वैद्यकीय संशोधन केंद्रेही त्यांनी सुरू केली.
कुटुंब आणि वारसा
त्यांचा परिवार शिक्षण, आरोग्य आणि समाजकार्यात सक्रिय आहे. माजी गृहराज्यमंत्री सतेज पाटील, डॉ. संजय पाटील, विजय पाटील, डॉ. अजिंक्य पाटील, डॉ. नंदिता पालशेतकर आणि नातू माजी आमदार ऋतुराज पाटील हा वारसा पुढे नेत आहेत.
सन्मान
– पद्मश्री पुरस्कार 1991 – शिक्षण आणि समाजसेवेसाठी
– मानद डॉक्टरेट – अमेरिकेची वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी, ब्रिटनची नॉटिंगहॅम ट्रेंट युनिव्हर्सिटी आणि शिवाजी विद्यापीठाकडून
डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या जाण्याने महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक वाटचालीतील एक सुवर्ण अध्याय संपला आहे.
